امنیت شبکه چیست؟ با انواع، تهدید‌ها و روش‌های تامین آن آشنا شوید

دهه هشتاد، وقتی می‌خواستم از اینترنت استفاده کنم، پدر و مادرم همیشه نگران امنیت اطلاعاتم بودند؛ از لو رفتن رمز عبور گرفته تا دسترسی افراد ناشناس به ایمیلم. یک روز این نگرانی‌ها را با یکی از دوستان خانوادگی مطرح کردند و او توضیح داد اطلاعات چگونه در شبکه منتقل می‌شوند و چه راه‌هایی برای محافظت از آن‌ها وجود دارد. همان گفت‌وگو باعث شد با مفهوم امنیت شبکه آشنا شوم. در این مطلب از مجله دانشکار بررسی می‌کنیم امنیت شبکه چیست، چگونه کار می‌کند و چه ابزارهایی برای مقابله با تهدیدات آن وجود دارد. همراه ما باشید.

امنیت شبکه چیست؟

امنیت شبکه یکی از شاخه‌های امنیت سایبری است که بر محافظت از شبکه‌های کامپیوتری و سیستم‌های ارتباطی در برابر تهدیدات سایبری و حملات سایبری داخلی و خارجی تمرکز دارد.

امروزه شبکه‌های کامپیوتری، زیرساخت اصلی بسیاری از سازمان‌ها و کسب‌وکارهای مدرن را تشکیل می‌دهند. از ابزارهای ارتباطی و همکاری میان کارکنان گرفته تا اپلیکیشن‌های پیچیده، فعالیت‌های تجاری مبتنی‌بر فناوری‌های ابری (Cloud-Native) و حتی زیرساخت‌های جهانی، همگی به شبکه‌های کامپیوتری وابسته‌اند. شبکه‌های مدرن و ابزارها و راهکارهایی که امنیت آن‌ها را تأمین می‌کنند، نقش مهمی در موفقیت برخی از بزرگ‌ترین و موفق‌ترین شرکت‌های جهان دارند.

براساس یک گزارش اخیر، بازار جهانی راهکارهای امنیت شبکه، بازاری بزرگ و روبه‌رشد است. ارزش این بازار در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۴ میلیارد دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود با نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) معادل ۱۴ درصد، تا سال ۲۰۳۲ به ۷۳ میلیارد دلار برسد.

برای آشنایی بیشتر با امنیت شبکه و روش‌های کار با آن شرکت در اسکیل‌کمپ نتورک‌پلاس دانشکار را به شما پیشنهاد می‌دهیم.

اهداف و اصول امنیت شبکه چیست؟

سه‌گانه CIA یکی از مدل‌های رایج در امنیت اطلاعات است که مبنایی برای طراحی و توسعه سیستم‌های امنیتی محسوب می‌شود. این مدل برای شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و تعیین روش‌های مناسب برای برطرف‌کردن آن‌ها به کار می‌رود. در ادامه بیشتر با جزئیات هر یک آشنا خواهیم شد.

محرمانگی اطلاعات

محرمانگی اطلاعات مجموعه اقداماتی است که یک سازمان برای حفظ اطلاعات به‌صورت خصوصی و محرمانه انجام می‌دهد. برای دستیابی به این هدف، باید دسترسی به اطلاعات کنترل شود تا از افشای غیرمجاز داده‌ها، چه عمدی و چه سهوی، جلوگیری شود.

یکی از مهم‌ترین اصول حفظ محرمانگی این است که افراد فاقد مجوز نتوانند به اطلاعات و منابع حساس سازمان دسترسی پیدا کنند. در مقابل، یک سیستم امنیتی کارآمد باید اطمینان حاصل کند که افراد مجاز، سطح دسترسی لازم برای انجام وظایف خود را دارند.

برای مثال، کارکنان بخش مالی یک سازمان باید به فایل‌های اکسل، حساب‌های بانکی و سایر اطلاعات مربوط به جریان‌های مالی دسترسی داشته باشند. بااین‌حال، بیشتر کارکنان بخش‌های دیگر و حتی برخی مدیران ممکن است مجوز مشاهده این اطلاعات را نداشته باشند. برای اجرای چنین سیاست‌هایی، باید محدودیت‌های مشخص و سخت‌گیرانه‌ای برای تعیین سطح دسترسی افراد اعمال شود.

محرمانگی اطلاعات ممکن است به روش‌های مختلفی نقض شود. یکی از این روش‌ها، حملات مستقیمی است که با هدف دسترسی غیرمجاز به سیستم‌ها انجام می‌شوند. مهاجمان ممکن است تلاش کنند به یک اپلیکیشن یا پایگاه داده نفوذ کنند تا اطلاعات را سرقت کرده یا تغییر دهند.

فرض کنید یکی از کارکنان بانک‌ الف به اطلاعات حساب‌ها و تراکنش‌های مشتریان دسترسی دارد. این دسترسی باید متناسب با وظایف شغلی او باشد؛ یعنی کارمند فقط بتواند اطلاعات موردنیاز برای انجام کارش را مشاهده کند. اگر فردی خارج از این سطح دسترسی، مانند یکی از کارکنان بخش اداری، بتواند موجودی حساب یا اطلاعات تراکنش‌های مشتریان را مشاهده کند، اصل محرمانگی نقض شده است. برای جلوگیری از چنین مشکلی، بانک‌ها می‌توانند از کنترل سطح دسترسی، رمزنگاری اطلاعات و احراز هویت چندعاملی استفاده کنند.

یکپارچگی اطلاعات

یکپارچگی اطلاعات به معنای اطمینان از صحت، اعتبار و قابل‌اعتمادبودن داده‌ها و جلوگیری از دست‌کاری غیرمجاز آن‌هاست. یکپارچگی زمانی حفظ می‌شود که اطلاعات معتبر، دقیق و قابل‌اتکا باشند.

مثلا فرض کنید قیمت یک لپ‌تاپ در پایگاه داده دیجی‌کالا ۵۰ میلیون تومان ثبت شده است. اگر مهاجمی بدون مجوز به سیستم نفوذ کند و قیمت محصول را به ۵ میلیون تومان تغییر دهد، یکپارچگی داده‌ها نقض شده است؛ زیرا اطلاعات دیگر صحیح و قابل‌اعتماد نیستند. برای جلوگیری از چنین اتفاقی، می‌توان تغییرات اطلاعات را ثبت و پایش کرد، دسترسی به ویرایش داده‌ها را محدود کرد و از روش‌هایی برای شناسایی تغییرات غیرمجاز استفاده کرد.

دسترس‌پذیری اطلاعات

حتی اگر اطلاعات محرمانه باقی بمانند و یکپارچگی آن‌ها حفظ شود، تا زمانی که کاربران مجاز نتوانند در زمان موردنیاز به آن‌ها دسترسی داشته باشند، ارزش عملی چندانی نخواهند داشت. دسترس‌پذیری به این معناست که سیستم‌ها، شبکه‌ها و اپلیکیشن‌ها باید در زمان موردنیاز به‌درستی فعالیت کنند. همچنین کارکنان و مشتریانی که مجوز دسترسی به اطلاعات مشخصی را دارند، باید بتوانند بدون تأخیر غیرمعقول از آن اطلاعات استفاده کنند.

فرض کنید در ساعات پرتردد، سرورهای اسنپ به دلیل یک حمله منع سرویس توزیع‌شده (DDoS) از دسترس خارج شوند. در این شرایط، حتی اگر اطلاعات کاربران محرمانه باقی مانده باشد و هیچ داده‌ای تغییر نکرده باشد، مسافران نمی‌توانند درخواست سفر ثبت کنند و رانندگان هم امکان دریافت درخواست‌های جدید را نخواهند داشت. برای جلوگیری از این مشکل، سرویس‌هایی مانند اسنپ می‌توانند از سرورهای پشتیبان، توزیع بار ترافیکی و سیستم‌های مقابله با حملات DDoS استفاده کنند.

برای جلوگیری از چنین مشکلی، سرویس‌هایی مانند اسنپ می‌توانند از سرورهای پشتیبان، توزیع بار ترافیکی و سیستم‌های مقابله با حملات DDoS استفاده کنند. در کنار اقدامات امنیتی، مهندسی قابلیت اطمینان سایت یا SRE هم با تمرکز بر پایش سیستم‌ها، مدیریت خطا و افزایش پایداری سرویس‌ها به حفظ دسترس‌پذیری کمک می‌کند.

نحوه کار امنیت شبکه

امنیت شبکه با استفاده از مجموعه‌ای از فناوری‌ها، سیاست‌ها و روش‌های حفاظتی، از اطلاعات، تجهیزات و ارتباطات یک شبکه در برابر دسترسی‌های غیرمجاز و حملات سایبری محافظت می‌کند. این فرایند علاوه‌بر نصب یک فایروال یا آنتی‌ویروس شامل کنترل دسترسی کاربران، شناسایی فعالیت‌های مشکوک و نظارت مستمر بر وضعیت شبکه هم می‌شود. آشنایی با مفاهیم پایه شبکه که در مباحث Network+ آموزش داده می‌شوند، برای درک بهتر عملکرد این فناوری‌های امنیتی ضروری است.

کنترل دسترسی و احراز هویت کاربران

اولین بخش مهم در تأمین امنیت شبکه، مشخص‌کردن هویت کاربران و تعیین سطح دسترسی آن‌هاست. سازمان‌ها با استفاده از سیستم‌های مدیریت هویت و دسترسی (IAM)، برای کاربران هویت دیجیتال تعریف می‌کنند و مشخص می‌کنند هر فرد به چه اطلاعات، برنامه‌ها و تجهیزات شبکه دسترسی داشته باشد. این فرایند دو بخش مهم دارد که عبارت‌اند از:

• احراز هویت: احراز هویت بررسی می‌کند که کاربر واقعاً همان شخصی است که ادعا می‌کند. مثلا با واردکردن رمز عبور یا استفاده از احراز هویت چندمرحله‌ای؛
• مجوزدهی: مجوزدهی تعیین می‌کند که کاربر پس از ورود، اجازه انجام چه فعالیت‌هایی را دارد.

برای مثال، در شبکه یک شرکت، کارشناس فروش ممکن است به نرم‌افزار مدیریت مشتریان دسترسی داشته باشد، اما اجازه مشاهده اطلاعات حقوق و دستمزد کارکنان را نداشته باشد. این محدودیت بر اساس اصل حداقل دسترسی اعمال می‌شود؛ یعنی هر کاربر فقط مجوزهایی را دریافت می‌کند که برای انجام وظایفش ضروری هستند.

شناسایی و جلوگیری از تهدیدی‌های امنیتی

پس از کنترل دسترسی‌ها، شبکه باید بتواند فعالیت‌های مخرب و تلاش‌های نفوذ را شناسایی کند. ابزارهایی مانند فایروال و سیستم‌های تشخیص و جلوگیری از نفوذ (IDS/IPS) در این مرحله نقش مهمی دارند.

فایروال ترافیک ورودی و خروجی شبکه را بر اساس قوانین امنیتی بررسی می‌کند و می‌تواند ارتباطات غیرمجاز را مسدود کند. سیستم تشخیص نفوذ (IDS) نیز ترافیک یا فعالیت‌های شبکه را برای یافتن نشانه‌های حمله بررسی می‌کند و در صورت شناسایی رفتار مشکوک هشدار می‌دهد. در مقابل، سیستم جلوگیری از نفوذ (IPS) علاوه‌بر شناسایی تهدید، می‌تواند اقداماتی مانند مسدودکردن ترافیک مخرب را انجام دهد.

برای مثال، اگر مهاجمی تلاش کند با ارسال درخواست‌های غیرعادی از یک آسیب‌پذیری در سرور استفاده کند، سامانه‌های امنیتی ممکن است الگوی حمله را شناسایی کرده و از رسیدن ترافیک مخرب به سرور جلوگیری کنند. البته میزان موفقیت این ابزارها به پیکربندی صحیح، به‌روزرسانی و نوع حمله بستگی دارد.

پایش شبکه و پاسخ به رخ‌دادهای امنیتی

تأمین امنیت شبکه با جلوگیری از حملات به پایان نمی‌رسد. سازمان‌ها باید فعالیت کاربران، تجهیزات و سرویس‌های شبکه را به‌صورت مستمر بررسی کنند تا بتوانند رخدادهای امنیتی را به‌موقع تشخیص دهند.

یکی از فناوری‌های مورد استفاده در این بخش، سیستم مدیریت اطلاعات و رویدادهای امنیتی (SIEM) است. این سیستم اطلاعات و گزارش‌های امنیتی را از منابع مختلف، مانند فایروال‌ها، سرورها و سیستم‌های احراز هویت، جمع‌آوری و تحلیل می‌کند تا الگوهای مشکوک و رخدادهای احتمالی شناسایی شوند.

برای مثال، اگر یک حساب کاربری در مدت کوتاهی چندین بار با رمز عبور اشتباه وارد سیستم شود و سپس از یک موقعیت غیرمعمول ورود موفقی داشته باشد، بررسی و ارتباط‌دادن این رویدادها می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای دسترسی غیرمجاز باشد. پس از شناسایی یک رخداد، تیم امنیت می‌تواند اقداماتی مانند بررسی گزارش‌ها، محدودکردن دسترسی حساب مشکوک، جداسازی سیستم آلوده و رفع آسیب‌پذیری را انجام دهد. به این ترتیب، امنیت شبکه یک فرایند مستمر از پیشگیری، شناسایی، بررسی و پاسخ به تهدیدها است.

انواع امنیت شبکه

امنیت شبکه با چند لایه حفاظتی حفظ می‌شود که دسترسی به منابع را هم در مرزهای شبکه و هم در محیط داخلی آن کنترل می‌کنند. هر لایه با جلوگیری از تهدیدات امنیتی، اطمینان حاصل می‌کند که تنها کاربران مجاز می‌توانند به منابع شبکه دسترسی داشته باشند. لایه‌های حفاظتی امنیت شبکه عبارت‌اند از:

امنیت فیزیکی شبکه

امنیت فیزیکی شبکه از دسترسی فیزیکی افراد غیرمجاز به تجهیزات شبکه، سرورها و دستگاه‌های سخت‌افزاری جلوگیری می‌کند.

• استفاده از کارت‌های دسترسی، سیستم‌های احراز هویت بیومتریک، دوربین‌های مداربسته و اتاق‌های سرور قفل‌شده
• محافظت از روترها، سوئیچ‌ها، کابل‌ها و مراکز داده
• جلوگیری از دست‌کاری تجهیزات، سرقت دستگاه‌ها و حملات در سطح سخت‌افزار

امنیت فنی شبکه

امنیت فنی شبکه با استفاده از ابزارها و کنترل‌های نرم‌افزاری، از داده‌ها هنگام ذخیره‌سازی، پردازش و انتقال در شبکه محافظت می‌کند. مهم‌ترین ویژگی‌های امنیت فنی شبکه عبارت‌اند از:

• محافظت از داده‌های در حال انتقال (Data in Transit) و داده‌های ذخیره‌شده (Data at Rest)
• جلوگیری از دسترسی‌های غیرمجاز و فعالیت‌های مخرب در شبکه
• استفاده از ابزارهایی مانند فایروال (Firewall)، رمزنگاری (Encryption)، آنتی‌ویروس (Antivirus) و سیستم‌های تشخیص نفوذ (IDS)

امنیت مدیریتی و اداری شبکه

امنیت مدیریتی شبکه شامل مجموعه‌ای از سیاست‌ها، مجوزهای کاربران و دستورالعمل‌هایی است که نحوه دسترسی به شبکه و مدیریت آن را مشخص می‌کنند. موارد زیر نکاتی هستند که باید در امنیت مدیریتی و اداری شبکه در نظر بگیرید:

• مدیریت احراز هویت (Authentication)، مجوزهای دسترسی (Authorization) و نقش‌های کاربران
• تعریف و اجرای سیاست‌های امنیتی و کنترل سطح دسترسی به منابع شبکه
• اطمینان از پیکربندی صحیح تجهیزات، نظارت مستمر بر شبکه و رعایت الزامات و استانداردهای امنیتی

مهم‌ترین تهدیدها و حملات امنیت شبکه

تهدیدات امنیت شبکه شامل طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های مخرب، نرم‌افزارهای آلوده و آسیب‌پذیری‌های عملیاتی هستند که می‌توانند محرمانگی، یکپارچگی یا دسترس‌پذیری زیرساخت‌های شبکه را به خطر بیندازند. از تهدیدها و حملات امنیت شبکه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

بدافزارها و باج‌افزارها

بدافزارها نرم‌افزارهای مخربی مانند ویروس‌ها، کرم‌های کامپیوتری، جاسوس‌افزارها و تروجان‌ها هستند که با نفوذ به سیستم‌ها می‌توانند اطلاعات را سرقت کنند، عملکرد شبکه را مختل کنند یا به داده‌ها آسیب برسانند.

باج‌افزارها نیز نوعی بدافزار هستند که با رمزگذاری فایل‌ها، دسترسی کاربران به اطلاعات را مسدود می‌کنند و برای بازگرداندن دسترسی درخواست پول می‌کنند. در برخی حملات، مهاجمان علاوه‌بر رمزگذاری اطلاعات، تهدید می‌کنند که داده‌های سرقت‌شده را منتشر خواهند کرد. به این روش، اخاذی دوگانه گفته می‌شود.

حملات فیشینگ و مهندسی اجتماعی

در حملات فیشینگ و مهندسی اجتماعی، مهاجمان با فریب کاربران تلاش می‌کنند به اطلاعات محرمانه مانند رمز عبور و اطلاعات ورود به حساب‌های کاربری دسترسی پیدا کنند یا آن‌ها را به نصب بدافزار ترغیب کنند. این حملات ممکن است از طریق ایمیل‌های جعلی، پیامک‌های فریبنده، تماس‌های تلفنی تقلبی یا حملات فیشینگ هدفمند انجام شوند.

حملات مبتنی‌بر هوش مصنوعی

مهاجمان سایبری می‌توانند از هوش مصنوعی برای خودکارسازی و گسترش حملات استفاده کنند. برای مثال، ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند به تولید پیام‌های فیشینگ متقاعدکننده‌تر، تقلید از شیوه ارتباط انسان‌ها و تغییر سریع روش‌های حمله در واکنش به اقدامات امنیتی کمک کنند.

حملات مرد میانی و رهگیری اطلاعات

در حملات مرد میانی (MitM)، مهاجم ارتباط میان دو دستگاه یا سیستم را رهگیری می‌کند تا به اطلاعات ردوبدل‌شده دسترسی پیدا کند. مهاجمان ممکن است از طریق شنود ترافیک شبکه، اطلاعات حساسی مانند رمزهای عبور، کوکی‌های هر نشست (Session Cookies) یا سایر داده‌های محرمانه را سرقت کنند.

حملات زنجیره تامین

در حملات زنجیره تأمین، مهاجمان به‌جای حمله مستقیم به سازمان اصلی، یکی از تأمین‌کنندگان نرم‌افزار، ارائه‌دهندگان خدمات یا پیمانکاران مورداعتماد آن را هدف قرار می‌دهند. در صورت نفوذ موفق به این مجموعه‌ها، مهاجم ممکن است بتواند از طریق ارتباطات یا نرم‌افزارهای مورداعتماد، به شبکه سازمان اصلی دسترسی غیرمجاز پیدا کند.

حملات روز صفر

حملات روز صفر از آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری استفاده می‌کنند که هنوز برای تولیدکننده نرم‌افزار ناشناخته هستند یا راهکار اصلاحی مناسبی برای آن‌ها منتشر نشده است. این نوع حملات خطرناک هستند؛ زیرا ممکن است مهاجمان پیش از شناسایی و برطرف‌شدن آسیب‌پذیری، از آن برای نفوذ به سیستم‌ها استفاده کنند.

تهدیدات پیشرفته مستمر و تهدیدات داخلی

تهدیدات پیشرفته مستمر APTs به حملات پیچیده و بلندمدتی گفته می‌شود که در آن‌ها مهاجمان تلاش می‌کنند برای مدت طولانی و بدون شناسایی‌شدن در شبکه باقی بمانند. این حملات ممکن است توسط گروه‌های سازمان‌یافته یا گروه‌های تحت حمایت دولت‌ها انجام شوند. در مقابل، تهدیدات داخلی از داخل سازمان ایجاد می‌شوند و می‌توانند نتیجه اقدامات عمدی کارکنان یا اشتباهات ناخواسته آن‌ها باشند.

آسیب‌پذیری‌های فضای ابری و پیکربندی نادرست

پیکربندی اشتباه تجهیزات و سرویس‌ها، ضعف در کنترل دسترسی و راه‌اندازی عجولانه زیرساخت‌های ابری می‌توانند آسیب‌پذیری‌های امنیتی ایجاد کنند. همچنین، دستگاه‌های اینترنت اشیا (IoT) و تجهیزات مورد استفاده برای دسترسی از راه دور که به‌درستی مدیریت نمی‌شوند، سطح حمله را افزایش می‌دهند و فرصت‌های بیشتری برای نفوذ مهاجمان فراهم می‌کنند. استفاده از روش‌های خودکارسازی و مدیریت پیکربندی در دواپس می‌تواند به کاهش خطاهای دستی و یکسان‌سازی تنظیمات زیرساخت کمک کند؛ هرچند تأمین امنیت همچنان به کنترل‌ها و بررسی‌های تخصصی نیاز دارد.

مهم‌ترین ابزارها و فناوری‌های امنیت شبکه چیست؟

برای جلوگیری از دسترسی‌های غیرمجاز، شناسایی فعالیت‌های مشکوک و محافظت از اطلاعات هنگام انتقال آن‌ها باید از ابزارها و فناوری‌های امنیت شبکه استفاده کرد. این ابزارها عبارت‌اند از:

فایروال

فایروال یکی از مهم‌ترین ابزارهای امنیت شبکه است که ترافیک ورودی و خروجی را براساس قوانین امنیتی مشخص بررسی و کنترل می‌کند. این ابزار مانند یک سد محافظتی میان شبکه داخلی سازمان و شبکه‌های خارجی عمل می‌کند و می‌تواند ارتباطات غیرمجاز یا مشکوک را مسدود کند. فایروال‌ها به دو شکل سخت‌افزاری و نرم‌افزاری ارائه می‌شوند و ابزارهایی مانند Fortinet FortiGate و pfSense از نمونه‌های شناخته‌شده آن‌ها هستند.

سیستم تشخیص و جلوگیری از نفوذ

سیستم‌های تشخیص و جلوگیری از نفوذ برای شناسایی حملات سایبری و فعالیت‌های مشکوک در شبکه استفاده می‌شوند. سیستم تشخیص نفوذ (IDS) ترافیک شبکه را بررسی می‌کند و در صورت شناسایی تهدید، هشدار می‌دهد. در مقابل، سیستم جلوگیری از نفوذ (IPS) علاوه بر شناسایی تهدیدات، می‌تواند به‌صورت خودکار ترافیک مخرب را مسدود کند. Snort و Suricata از ابزارهای شناخته‌شده این حوزه هستند.

شبکه خصوصی مجازی

شبکه خصوصی مجازی (Virtual Private Network یا VPN) با ایجاد یک ارتباط رمزنگاری‌شده، امکان انتقال امن اطلاعات از طریق شبکه‌های عمومی مانند اینترنت را فراهم می‌کند. سازمان‌ها معمولاً از VPN برای اتصال کارکنان دورکار به شبکه داخلی یا برقراری ارتباط امن میان شعب مختلف استفاده می‌کنند. OpenVPN و WireGuard از فناوری‌ها و ابزارهای پرکاربرد برای راه‌اندازی VPN هستند.

سیستم کنترل دسترسی شبکه

سیستم کنترل دسترسی شبکه (Network Access Control یا NAC) مشخص می‌کند چه کاربران و دستگاه‌هایی اجازه اتصال به شبکه سازمان را دارند. این سیستم می‌تواند پیش از صدور مجوز اتصال، هویت کاربر و وضعیت امنیتی دستگاه را بررسی کند. برای مثال، اگر رایانه‌ای فاقد تنظیمات امنیتی موردنیاز باشد، NAC می‌تواند دسترسی آن را محدود کند. Cisco Identity Services Engine و FortiNAC از راهکارهای شناخته‌شده این حوزه هستند.

سیستم مدیریت اطلاعات و رویدادهای امنیتی

سیستم مدیریت اطلاعات و رویدادهای امنیتی (Security Information and Event Management یا SIEM) اطلاعات و گزارش‌های امنیتی را از منابع مختلف مانند سرورها، فایروال‌ها و تجهیزات شبکه جمع‌آوری و تحلیل می‌کند. این سیستم با بررسی ارتباط میان رویدادها، به شناسایی فعالیت‌های مشکوک و حملات احتمالی کمک می‌کند و امکان نظارت متمرکز بر وضعیت امنیت سازمان را فراهم می‌سازد. Splunk Enterprise Security و IBM QRadar از نمونه‌های شناخته‌شده SIEM هستند.

رمزنگاری اطلاعات

رمزنگاری یکی از روش‌های اصلی محافظت از اطلاعات در شبکه است که داده‌های قابل‌خواندن را با استفاده از الگوریتم‌های رمزنگاری به اطلاعات غیرقابل‌فهم برای افراد فاقد کلید مناسب تبدیل می‌کند. این روش باعث می‌شود حتی در صورت رهگیری اطلاعات، مهاجم نتواند به‌سادگی به محتوای آن‌ها دسترسی پیدا کند. پروتکل‌هایی مانند TLS برای محافظت از اطلاعات در حال انتقال و الگوریتم‌هایی مانند AES برای رمزنگاری داده‌ها استفاده می‌شوند.

روش‌های تامین و افزایش امنیت شبکه

برای کاهش احتمال وقوع حملات سایبری و محافظت از زیرساخت‌های شبکه، سازمان‌ها می‌توانند از راهکارهای امنیتی زیر استفاده کنند:

• تقسیم‌بندی شبکه و معماری اعتماد صفر: در تقسیم‌بندی شبکه، زیرساخت سازمان به بخش‌های کوچک‌تر و مجزا، مانند زیرشبکه‌ها یا شبکه‌های محلی مجازی (VLAN)، تقسیم می‌شود. این کار می‌تواند گسترش حملات را در بخش‌های مختلف شبکه محدود کند. در معماری اعتماد صفر، هیچ کاربر یا دستگاهی صرفاً به دلیل حضور در شبکه مورداعتماد قرار نمی‌گیرد و دسترسی به منابع براساس احراز هویت، مجوزها و بررسی شرایط امنیتی انجام می‌شود.
• رمزنگاری اطلاعات: رمزنگاری از اطلاعات در برابر دسترسی و مشاهده غیرمجاز محافظت می‌کند. برای محافظت از داده‌های در حال انتقال می‌توان از پروتکل‌هایی مانند HTTPS، TLS و WPA3 در شبکه‌های بی‌سیم و همچنین شبکه‌های خصوصی مجازی (VPN) استفاده کرد.
• کنترل دسترسی و احراز هویت چندعاملی: استفاده از احراز هویت چندعاملی (MFA)، مدیریت دسترسی‌های ویژه (PAM) و اصل حداقل سطح دسترسی، احتمال دسترسی غیرمجاز به منابع شبکه را کاهش می‌دهد. براساس اصل حداقل سطح دسترسی، هر کاربر فقط باید به اطلاعات و امکاناتی دسترسی داشته باشد که برای انجام وظایفش ضروری هستند. نظارت مستمر و تشخیص تهدیدات با هوش مصنوعی: نظارت مداوم بر فعالیت‌های شبکه به سازمان‌ها کمک می‌کند رفتارهای غیرعادی و حملات احتمالی را سریع‌تر شناسایی کنند. برای این منظور می‌توان از سیستم‌های جلوگیری از نفوذ (IPS)، ابزارهای مدیریت اطلاعات و رویدادهای امنیتی (SIEM) و سامانه‌های تحلیل رفتار کاربران و تجهیزات استفاده کرد. این ابزارها می‌توانند با کمک هوش مصنوعی، الگوهای مشکوک را شناسایی کرده و به تیم‌های امنیتی در واکنش سریع‌تر به تهدیدات کمک کنند.

پروتکل‌های امنیت شبکه

پروتکل‌های امنیت شبکه مجموعه‌ای از قوانین و استانداردها هستند که برای محافظت از اطلاعات هنگام انتقال در شبکه استفاده می‌شوند. این پروتکل‌ها با استفاده از روش‌هایی مانند رمزنگاری، احراز هویت و بررسی یکپارچگی داده‌ها، به جلوگیری از شنود اطلاعات، دسترسی غیرمجاز و دست‌کاری داده‌ها کمک می‌کنند. مهم‌ترین پروتکل‌های امنیت شبکه عبارت‌اند از:

• TLS (Transport Layer Security): ارتباط میان دو سیستم را رمزنگاری می‌کند و به حفظ محرمانگی و یکپارچگی اطلاعات کمک می‌کند. TLS جایگزین پروتکل قدیمی SSL شده و در ارتباطات امن اینترنتی کاربرد گسترده‌ای دارد.
• HTTPS (Hypertext Transfer Protocol Secure): نسخه امن HTTP است که با استفاده از TLS، ارتباط میان مرورگر و وب‌سایت را رمزنگاری می‌کند. این پروتکل برای محافظت از اطلاعاتی مانند رمزهای عبور و اطلاعات بانکی اهمیت دارد.
• IPsec (Internet Protocol Security): مجموعه‌ای از پروتکل‌هاست که از بسته‌های اطلاعاتی در سطح شبکه محافظت می‌کند. IPsec برای رمزنگاری و احراز اصالت ارتباطات IP استفاده می‌شود و یکی از فناوری‌های رایج در ایجاد VPNهای امن است.
• SSH (Secure Shell): امکان اتصال و مدیریت امن سرورها و تجهیزات شبکه از راه دور را فراهم می‌کند. SSH با رمزنگاری ارتباطات، از افشای اطلاعات ورود و دستورات مدیریتی جلوگیری می‌کند.
• WPA3 (Wi-Fi Protected Access 3): استاندارد امنیتی شبکه‌های بی‌سیم است که با سازوکارهای احراز هویت و رمزنگاری، از ارتباط دستگاه‌ها در شبکه Wi-Fi محافظت می‌کند.

تفاوت امنیت شبکه و امنیت سایبری

امنیت شبکه و امنیت سایبری ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما دامنه فعالیت آن‌ها متفاوت است. امنیت شبکه یکی از زیرشاخه‌های امنیت سایبری است که بر محافظت از زیرساخت‌های شبکه، ارتباطات و اطلاعات منتقل‌شده میان دستگاه‌ها تمرکز دارد. در مقابل، امنیت سایبری مفهوم گسترده‌تری است که حفاظت از تمام دارایی‌های دیجیتال، از جمله شبکه‌ها، نرم‌افزارها، سرورها، پایگاه‌های داده و دستگاه‌های کاربران را شامل می‌شود. در جدول زیر این دو مبحث را کامل با یکدیگر مقایسه کرده‌ایم.

معیار مقایسه	امنیت شبکه	امنیت سایبری
دامنه فعالیت	محافظت از شبکه‌ها و زیرساخت‌های ارتباطی	محافظت از تمام دارایی‌ها و سیستم‌های دیجیتال
تمرکز اصلی	امنیت ارتباطات، تجهیزات شبکه و داده‌های در حال انتقال	امنیت داده‌ها، نرم‌افزارها، شبکه‌ها و دستگاه‌ها
تهدیدات رایج	حملات DDoS، شنود اطلاعات، حملات مرد میانی و دسترسی غیرمجاز به شبکه	فیشینگ، باج‌افزارها، مهندسی اجتماعی، نفوذ به سیستم‌ها و تهدیدات داخلی
ابزارهای پرکاربرد	فایروال، VPN، سیستم‌های IDS/IPS و تقسیم‌بندی شبکه با VLAN	آنتی‌ویروس، EDR، ابزارهای SIEM و مدیریت هویت و دسترسی (IAM)
وظایف تخصصی	پیکربندی فایروال، کنترل ترافیک، مدیریت دسترسی و محافظت از تجهیزات شبکه	شناسایی تهدیدات، پاسخ به حوادث امنیتی، تحلیل بدافزار و ارزیابی آسیب‌پذیری‌ها
مشاغل مرتبط	مهندس امنیت شبکه، مدیر فایروال و متخصص امنیت زیرساخت	تحلیلگر SOC، کارشناس پاسخ به حوادث و متخصص امنیت سایبری

آینده امنیت شبکه و فناوری‌های جدید

آینده امنیت شبکه به سمت استفاده گسترده‌تر از هوش مصنوعی، خودکارسازی فرایندهای امنیتی و کنترل دقیق‌تر دسترسی کاربران حرکت می‌کند. با گسترش رایانش ابری، دورکاری و اتصال دستگاه‌های هوشمند به اینترنت، روش‌های سنتی محافظت از شبکه دیگر به‌تنهایی پاسخ‌گوی تهدیدات جدید نیستند.

معماری اعتماد صفر

معماری اعتماد صفر بر اصل «هرگز اعتماد نکن، همیشه بررسی کن» استوار است. در این رویکرد، هیچ کاربر یا دستگاهی به‌صورت پیش‌فرض قابل‌اعتماد نیست؛ حتی اگر در شبکه داخلی سازمان قرار داشته باشد. دسترسی به اطلاعات و منابع براساس عواملی مانند هویت کاربر، سطح مجوز، وضعیت امنیتی دستگاه و شرایط اتصال تعیین می‌شود. این روش می‌تواند احتمال دسترسی غیرمجاز و گسترش حملات در شبکه را کاهش دهد.

نقش هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در امنیت شبکه

هوش مصنوعی و یادگیری ماشین نقش مهمی در آینده امنیت شبکه خواهند داشت. این فناوری‌ها می‌توانند حجم زیادی از اطلاعات و ترافیک شبکه را تحلیل کنند و رفتارهای غیرعادی یا نشانه‌های حمله را سریع‌تر شناسایی کنند. همچنین، استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند به خودکارسازی برخی اقدامات امنیتی، مانند شناسایی دستگاه‌های مشکوک، صدور هشدار و محدودکردن دسترسی‌های پرخطر کمک کند. در نتیجه، تیم‌های امنیتی فرصت بیشتری برای بررسی تهدیدات پیچیده خواهند داشت.

امنیت شبکه‌های ابری و اینترنت اشیا

معماری SASE یا Secure Access Service Edge، قابلیت‌های شبکه و خدمات امنیتی را در یک ساختار یکپارچه و مبتنی بر فضای ابری ترکیب می‌کند. این رویکرد به سازمان‌ها کمک می‌کند دسترسی کارکنان به اپلیکیشن‌ها و منابع سازمانی را، بدون وابستگی کامل به محل فیزیکی آن‌ها، مدیریت و ایمن‌سازی کنند. SASE به‌ویژه برای شرکت‌هایی که از دورکاری و زیرساخت‌های ابری استفاده می‌کنند اهمیت دارد.

شناسایی و پاسخ‌گویی پیشرفته به تهدیدات شبکه (NDR)

فناوری Network Detection and Response یا NDR با تحلیل ترافیک شبکه و رفتار دستگاه‌ها، به شناسایی فعالیت‌های مشکوک کمک می‌کند. برخلاف روش‌هایی که بیشتر به الگوهای شناخته‌شده حملات متکی هستند، سامانه‌های NDR می‌توانند از تحلیل رفتار و شناسایی ناهنجاری‌ها برای کشف تهدیدات جدید استفاده کنند. این فناوری همچنین به تیم‌های امنیتی کمک می‌کند سریع‌تر درباره حملات احتمالی تحقیق کرده و واکنش مناسب نشان دهند.

تقسیم‌بندی دقیق‌تر شبکه

در روش Micro-Segmentation، شبکه به بخش‌های کوچک و مجزا تقسیم می‌شود و ارتباط میان این بخش‌ها تحت کنترل قرار می‌گیرد. به این ترتیب، اگر مهاجمی به یکی از سیستم‌ها نفوذ کند، دسترسی او به سایر بخش‌های شبکه محدود خواهد شد. در رویکردهای پیشرفته‌تر، سیاست‌های دسترسی می‌توانند براساس وضعیت امنیتی و تهدیدات شناسایی‌شده تغییر کنند.

آمادگی برای تهدیدات رایانش کوانتومی

با پیشرفت رایانش کوانتومی، برخی روش‌های رمزنگاری رایج ممکن است در آینده با چالش‌های امنیتی مواجه شوند. به همین دلیل، استفاده از الگوریتم‌های رمزنگاری مقاوم در برابر حملات کوانتومی به یکی از موضوعات مهم امنیت شبکه تبدیل شده است. این فناوری‌ها با هدف محافظت از اطلاعات و ارتباطات در برابر توانایی‌های احتمالی رایانه‌های کوانتومی آینده توسعه پیدا می‌کنند.

اگر می‌خواهید مهارت‌های مدیریت زیرساخت، راه‌اندازی و پایش سرورها و کار با ابزارهای دواپس را به‌صورت عملی یاد بگیرید، بوت‌کمپ دواپس دانشکار می‌تواند مسیر مناسبی برای ورود حرفه‌ای‌تر به این حوزه باشد.

منابع: geeksforgeeks.org، fortinet.com