PHP چیست و چرا باید از آن برای توسعه وب استفاده کرد؟

پی‌اچ‌پی (PHP) یک زبان برنامه‌نویسی متن‌باز و سمت سرور است که برای توسعه وب استفاده می‌شود. در ابتدا مخفف صفحه خانگی شخصی (Personal Home Page) بود، اما حالا به معنای «پیش‌پردازنده ابرمتن» است، هرچند این نام را به ندرت می‌شنوید. حدود ۷۹.۲ درصد از کل وب‌سایت‌ها تا حدودی به PHP متکی هستند. از این زبان در پلتفرم‌های معروفی ماند فیس‌بوک، ویکی‌پدیا، وردپرس و زوم استفاده شده است؛ اما اگر می‌پرسید: «PHP چیست و چرا باید از آن استفاده کرد؟» پیشنهاد می‌کنیم این مقاله از مجله دانشکار را تا پایان بخوانید.

پیشنهادی:‌ بهترین زبان‌های برنامه‌نویسی برای شروع کدامند؟

PHP چیست؟

پی‌اچ‌پی ابزاری است که برای اتصال به پایگاه داده استفاده می‌شود تا اطلاعات را دریافت کرده و به وب‌سرور بدهد تا در HTML نمایش داده شود، اما ویژگی‌هایی در PHP وجود دارند که آن را از دیگر زبان‌ها متمایز می‌کند. در ادامه بیشتر توضیح می‌دهیم:

• یک زبان اسکریپتی: زبان‌های اسکریپتی توسط برنامه دیگری در زمان اجرا تفسیر می‌شوند و نیازی به کامپایل ندارند. این زبان‌ها می‌توانند سمت سرور یا سمت کاربر (مرورگر) اجرا شوند.
• سمت سرور: PHP یک زبان اسکریپتی سمت سرور است که توسط مفسر PHP روی وب‌سرور پردازش می‌شود و نتیجه نهایی به مرورگر به صورت HTML ساده ارسال می‌شود.
• متن‌باز: پی‌اچ‌پی به‌صورت رایگان قابل دانلود و استفاده است.
• شیء‌گرا: برنامه‌نویسی شیء‌گرا (OOP) از مفهوم «اشیاء» برای نگه‌داشتن داده‌ها و توابع استفاده می‌کند تا برنامه‌های وب پیچیده‌تر را بسازد. همچنین برنامه‌نویسی شیء‌گرا از نسخه PHP5 به این زبان اضافه شد.
• سریع: PHP از حافظه خود به‌طور بهینه استفاده می‌کند، فشار روی سرور را کاهش می‌دهد و سرعت اجرا را افزایش می‌دهد. پی‌اچ‌پی می‌تواند تا ۳۸۲ درصد سریع‌تر از Python و ۱۹۵ درصد سریع‌تر از Ruby باشد.
• ساده: درک و یادگیری سینتکس (قواعد نوشتن کد.) PHP راحت است. آموزش این زبان از صفر وجود دارد و حتی بهبود دانش برای یادگیری فریم‌ورک‌ها یا افزونه‌های امکان‌پذیر است.
• پشتیبانی گسترده: PHP از تمام پایگاه داده‌های معروف مانند MySQL، SQLite و ODBC پشتیبانی می‌کند و با بیشتر وب‌سرورها مانند Apache و IIS سازگار است. همچنین روی تمام سیستم‌عامل‌ها (ویندوز، مک و لینوکس) قابل اجرا است و توسط فریم‌ورک‌هایی مانند Laravel، CodeIgniter و Symfony و کتابخانه‌های متنوع و معتبر پشتیبانی می‌شود.

پی‌اچ‌پی از هشت نوع داده برای ساخت متغیرها استفاده می‌کند. برخلاف بسیاری از زبان‌ها، PHP نسبت به نوع داده‌ها بسیار انعطاف‌پذیر است و می‌تواند نوع داده را حدس بزند. تمام متغیرها با علامت دلار ($) شروع می‌شوند، اما می‌توانند هر اسمی داشته باشند و با یک حرف آغاز شود.

پیشنهادی: دوره برنامه نویسی PHP (پی اچ پی)

برخلاف بسیاری از زبان‌های برنامه‌نویسی، متغیرهای PHP نه «قوی» و نه «ضعیف» هستند. پی‌اچ‌پی دینامیک (پویا) است و می‌تواند هم متغیرهای قوی و هم ضعیف را استفاده کند.

PHP چگونه می‌تواند به شما کمک کند؟

برای بیش از یک دهه، مقالاتی با عنوان «آیا PHP مرده است؟» منتشر شده‌اند و رقبایی مانند JavaScript تلاش کرده‌اند جای آن را بگیرند. با این حال، پی‌اچ‌پی همچنان نقش اصلی خود را در حدود ۸۰ درصد از وب‌سایت‌ها حفظ کرده است. این موضوع نشانه‌ای واضح از این است که PHP همچنان محبوب و کاربردی است.

اگرچه PHP یک زبان برنامه‌نویسی قدیمی است و برخی از ویژگی‌های زبان‌های جدیدتر را ندارد، اما همواره در حال پیشرفت بوده است. این پیشرفت باعث شده پی‌اچ‌پی به بلوغ برسد. درحقیقت، داشتن مستندات کامل، پشتیبانی گسترده و استفاده آسان از ویژگی‌های اصلی این زبان برنامه‌نویسی هستند.

توسعه‌دهندگان PHP به فریم‌ورک‌ها، پایگاه داده‌ها و کتابخانه‌ها دسترسی دارند و می‌توانند آن را روی هر سیستم‌عاملی نصب و اجرا کنند. از طرفی، بیشتر ارائه‌دهندگان میزبانی وب از پی‌اچ‌پی پشتیبانی می‌کنند. از نظر هزینه هم باید بگوییم، این زبان اغلب هم در زمان توسعه و هم در هزینه‌های نگهداری و اجرا مقرون‌به‌صرفه است. به عنوان یک زبان کارآمد، PHP می‌تواند عملکرد بالایی داشته باشد که این موضوع مورد انتظار کاربران امروزی است.

پی‌اچ‌پی در برنامه‌ریزی توسعه محصول نیز کاربرد دارد، زیرا مستندات API آن کامل است. وب‌سایت مبتنی بر PHP می‌تواند به راحتی با تمام سیستم‌های مدیریت محتوا و افزونه‌ها ترکیب شود و تجربه‌ای پویا، تعاملی و پر از امکانات ایجاد کند.

اگر می‌خواهید برای وب‌سایت، فروشگاه آنلاین یا برنامه خود زبانی انتخاب کنید، پی‌اچ‌پی گزینه خوبی است. بدین دلیل که ویژگی‌های زیر را دارد:

• انعطاف‌پذیری
• سازگاری
• مقیاس‌پذیری
• امنیت بالا
• عملکرد بالا
• مقرون‌به‌صرفه
• پشتیبانی خوبی
• نگهداری آسانی

یا هر نسخه جدید، PHP سریع‌تر از قبل می‌شود. آخرین نسخه منتشر شده، PHP 8.0 است که شامل کامپایلر درجا (Just-In-Time) است. عملکرد این نسخه نسبت به نسخه‌های قبلی ۷ برابر بهبود را به خود دیده است.

پیشنهادی: آگهی استخدام برنامه نویس
پیشنهادی: آگهی استخدام کارآموزی برنامه نویسی

نمونه‌هایی از وب‌سایت‌هایی که از PHP استفاده می‌کنند

پی‌اچ‌پی برای توسعه وب‌سایت‌ها، اپلیکیشن‌ها و پلتفرم‌های فروش آنلاین پویا و تعاملی استفاده می‌شود. این زبان برای انجام کارهای متنوع وب، از ساخت صفحات داینامیک، ارسال ایمیل و جمع‌آوری اطلاعات فرم‌ها گرفته تا ارسال و دریافت کوکی‌ها، استفاده می‌شود. از آنجایی که PHP می‌تواند اطلاعات را در پایگاه داده ذخیره، ویرایش یا حذف کند، پایه‌ای قدرتمند برای ساخت برنامه‌های تحت وب محسوب می‌شود. این برنامه‌های می‌توانند سیستم‌های مدیریت محتوا (CMS)، پایگاه‌های داده اختصاصی آنلاین، فروشگاه‌های اینترنتی، بازی‌های آنلاین و پورتال‌های اجتماعی باشند.

پی‌اچ‌پی فرصت‌های گسترده‌ای را برای توسعه فراهم می‌کند تا تجربه‌ای دیجیتال، قدرتمند و حرفه‌ای ایجاد شود. این تجربه ارتباط برند با مشتری را تقویت کرده و مزیت رقابتی به شما می‌دهد.

در ادامه، چند نمونه معروف از استفاده PHP در دنیای واقعی را بررسی می‌کنیم:

فیسبوک (Facebook)

فیس‌بوک از نسخه اختصاصی PHP به نام HipHop Virtual Machine (HHVM) استفاده می‌کند. نتیجه این کار، بهبودهایی بوده که حتی به خود PHP هم منتقل شده‌اند. فیس‌بوک با حدود ۲.۴۵ میلیارد کاربر فعال ماهانه، نمونه‌ای عالی از مقیاس‌پذیری PHP است.

ویکیپدیا (Wikipedia)

اگر از نظر تعداد به‌روزرسانی به موضوع نگاه کنیم، شاید هیچ وب‌سایتی به اندازه ویکیپدیا فعال نباشد. با میانگین ۱.۹ ویرایش در هر ثانیه و ۵۹۴ مقاله جدید در روز، ویکی‌پدیا بر پایه پایداری و مقیاس‌پذیری PHP ساخته شده است.

میل چیمپ (Mailchimp)

میل چیمپ حدود ۶۰.۵۱ درصد از بازار ایمیل مارکتینگ را در اختیار دارد و بیش از ۱۲ میلیون مشتری را پشتیبانی می‌کند. تمام این سیستم بزرگ بر پایه PHP اجرا می‌شود.

یاهو (Yahoo)

موتور جستجو و پورتال خبری یاهو در سال ۲۰۰۲ از سیستم اختصاصی C و C++ به PHP متن‌باز مهاجرت کرد تا هزینه‌ها را کاهش دهد و امکان توسعه‌پذیری بیشتری داشته باشد. یاهو همچنان ماهانه به حدود ۷۰۰ میلیون کاربر خدمات می‌دهد.

کانوا (Canva)

کانوا در چند سال اخیر رشد چشمگیری داشته و یک ابزار طراحی ساده با قالب‌های متنوع برای طراحی‌های دیجیتال و چاپی است. امروزه بیش از ۱۰ میلیون کاربر در ۱۷۹ کشور از این پلتفرم محبوب استفاده می‌کنند.

اسلک (Slack)

اسلک به‌صورت رسمی اعلام کرده که از PHP برای منطق سمت سرور خود استفاده می‌کند. اسلک فقط یک وب‌سایت معمولی نیست، بلکه یک پلتفرم کامل ارتباطی است که اخیرا توسط Salesforce با مبلغ ۲۷.۷ میلیارد دلار خریداری شد.

نمونه‌هایی از سیستم‌های مدیریت محتوا (CMS) مبتنی بر پی‌اچ‌پی

سیستم مدیریت محتوا (CMS) یک نرم‌افزار آنلاین است که به کاربران اجازه می‌دهد بدون داشتن دانش تخصصی برنامه‌نویسی، محتوای دیجیتال را ایجاد، ویرایش و مدیریت کنند. رایج‌ترین نمونه سیستم مدیریت محتوا، سیستمی است که امکان طراحی و مدیریت وب‌سایت را بدون نیاز به دانش اچ‌تی‌ام‌ال (HTML) فراهم می‌کند. برخی از CMSها نیز بر مدیریت دارایی‌ها (Asset Management) مانند آلبوم‌های عکس آنلاین یا سیستم‌های اشتراک‌گذاری اسناد تمرکز دارند.

امروزه بیشتر سیستم‌های مدیریت محتوا از زبان PHP استفاده می‌کنند. توسعه‌دهندگان می‌توانند از طریق فریم‌ورک‌ها و افزونه‌ها این زبان برنامه‌نویسی، وب‌سایت‌ها و فروشگاه‌های اینترنتی قدرتمندی بسازند. در ادامه به چند مورد از سیستم مدیریت محتوا که از PHP استفاده می‌کنند، اشاره می‌کنیم:

وردپرس (WordPress)

وردپرس شناخته‌شده‌ترین سیستم مدیریت محتوا مبتنی بر PHP است و حدود ۷۶.۴ درصد از بازار CMS را در اختیار دارد. این پلتفرم میزبان بیش از ۷۵ میلیون وب‌سایت فعال است. وردپرس انعطاف‌پذیری بسیار بالایی دارد و می‌تواند از یک وبلاگ ساده تا فروشگاه‌های اینترنتی بزرگ و پیچیده را پشتیبانی کند.

دروپال (Drupal)

دروپال یک سیستم مدیریت محتوای متن‌باز است که با PHP نوشته شده و به‌عنوان هسته اصلی بسیاری از وب‌سایت‌های سازمانی و پلتفرم‌های تجارت الکترونیک مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مجنتو (Magento)

مجنتو (Magento) یک پلتفرم متن‌باز تجارت الکترونیک است که با PHP توسعه یافته است. این سیستم از فریم‌ورک‌های پی‌اچ‌پی مانند لامیناس (Laminas) و سیمفونی (Symfony) استفاده می‌کند و گزینه‌ای حرفه‌ای برای فروشگاه‌های اینترنتی بزرگ محسوب می‌شود.

جوملا (Joomla)

جوملا (Joomla) در حال حاضر بیش از ۶.۱ درصد از کل وب‌سایت‌های جهان را پشتیبانی می‌کند. این سیستم مدیریت محتوا ترکیبی مناسب از سادگی و انعطاف‌پذیری است و برای پروژه‌های متنوع کاربرد زیادی دارد.

رابطه LAMP Stack با PHP چیست؟

LAMP Stack مجموعه‌ای از نرم‌افزارهای متن‌باز است که می‌توان آن‌ها را با هم نصب و استفاده کرد. در واقع، نوعی بسته خدماتی است که PHP اغلب به‌عنوان یکی از اجزای مهم آن محسوب می‌شود. LAMP Stack شامل موارد زیر است:

پلتفرم	توضیحات
لینوکس (Linux)	سیستم‌عامل
آپـاچی (Apache)	وب‌سرور
مای‌اس‌کیو‌ال (MySQL)	پایگاه داده
پی‌اچ‌پی (PHP)	زبان برنامه‌نویسی (به‌همراه برخی مراحل نصب)

اگرچه این اجزا قابل جایگزینی هستند، اما مدل لمپ همراه با PHP همچنان محبوب‌ترین و پیشروترین پشته در بازار توسعه وب محسوب می‌شود. برای مثال، با وجود رشد پشته مین (MEAN Stack) شامل مانگو‌دی‌بی (MongoDB)، اکسپرس‌جی‌اس (Express.js)، انگولار‌جی‌اس (AngularJS) و نود‌جی‌اس (Node.js) که بر پایه جاوااسکریپت (JavaScript) است، LAMP Stack تنها برای برخی پروژه‌ها مناسب است؛ به‌ویژه پروژه‌هایی که مقیاس‌پذیری (Scalability) یا کارایی بالا (Performance) اولویت اصلی آن‌ها است.

توسعه اپلیکیشن با PHP چیست؟

پی‌اچ‌پی زبانی سازگار و به اصطلاح خوش‌دست است (از نظر سادگی و راحتی)، به همین دلیل توسعه‌دهندگان زیادی وجود دارند که می‌توانند پروژه شما را به‌سرعت راه‌اندازی کنند. همچنین فریم‌ورک‌های قدرتمند PHP مانند سیمفونی (Symfony)، لاراول (Laravel)، آورا (Aura) و کد‌ایگنایتر (CodeIgniter) و پلتفرم‌های سیستم مدیریت محتوا مانند دروپال و وردپرس در دسترس هستند. شما می‌توانید از اینها در توسعه اپلیکیشن‌های وب PHP استفاده کنید.

متأسفانه بخش زیادی از نگاه منفی به PHP به دلیل حجم بالای کدنویسی نادرست در پروژه‌ها است. پی‌اچ‌پی را نباید با برنامه‌نویسانی که کارشان را بلد نیستند، قضاوت کنید!

امروزه کاربران انتظار تجربه‌ای سریع، ساده و شهودی دارند. پس مهم است دانش خود را در PHP به‌صورت اصولی تقویت کنید تا نیازهای کاربران را به خوبی پوشش دهید. چه به دنبال توسعه یک اپلیکیشن جدید باشید و چه به همکاری با تیمی برای نگهداری و به‌روزرسانی‌های امنیتی پلتفرم فعلی خود نیاز داشته باشید، یادگیری پی اج پی در هر شرایط به کارتان می‌آید.

چرا باید از PHP IDEs استفاده کنییم؟

محیط توسعه یکپارچه پی‌اچ‌پی (PHP IDE) علاوه بر قابلیت‌هایی مانند برجسته‌سازی کد که در ویرایشگرهای PHP موجود است، امکانات پیشرفته‌تری هم دارد که فرآیند توسعه PHP را بسیار ساده‌تر و حرفه‌ای‌تر می‌کند. بهترین IDEهای PHP اغلب قالب‌های آماده کدنویسی و مدیریت کامل پروژه را دارند.

همه ما دوست داریم به‌صورت تمیز کد بنویسیم، بهره‌وری بالاتری داشته باشیم و خطاهای کمتری)مرتکب شویم. در نهایت این موضوع به خود شما بستگی دارد، اما در بیشتر مواقع، محیط‌های توسعه یکپارچه رسیدن به این اهداف را بسیار ساده‌تر می‌کنند.

انتخاب بهترین IDE کار آسانی نیست، زیرا عوامل زیادی باید در نظر گرفته شوند. با این حال، نکات زیر به شما کمک می‌کنند تصمیم بهتری بگیرید:

۱- تکمیل خودکار کد (Code completion)

پیشنهاد خودکار کد باعث می‌شود توسعه‌دهنده کمتر تایپ کند و کدنویسی را سریع‌تر انجام دهد. اگر این قابلیت از کلاس‌های سفارشی (Custom Classes) و مستندات پی‌اچ‌پی‌داک (phpDoc) پشتیبانی کند، شما را از خواندن مداوم مستندات پروژه بی‌نیاز می‌کند.

تکمیل درست کد همچنین از اشتباهات تایپی (Typos) جلوگیری می‌کند. برای مثال، اگر هنگام نوشتن $cotroller->هیچ پیشنهادی نمایش داده نشود، متوجه می‌شوید که مشکلی وجود دارد. شکل درست آن $controller است.

۲- اشکال‌زدایی (Debugging)

در PHP، اشکال‌زدایی نسبت به برخی زبان‌ها اهمیت کمتری دارد، چون می‌توانید از فایر‌پی‌اچ‌پی (FirePHP) استفاده کنید یا بدون نیاز به کامپایل مجدد، دستور اکو (echo) را به کد اضافه کنید.

با این حال، در پروژه‌های پیچیده که مجبور می‌شوید بعد از هر خط کد، echo بگذارید تا بفهمید چه اتفاقی در حال رخ دادن است، دیباگینگ (Debugging) می‌تواند ساعت‌ها در وقت شما صرفه‌جویی کند.

۳- قابلیت‌های سمت کاربر (Client-Side Features)

به‌ندرت پیش می‌آید که فقط از PHP استفاده شود. اغلب جاوااسکریپت (JavaScript) و سی‌اس‌اس (CSS) هم به‌نوعی در پروژه حضور دارند. بنابراین داشتن قابلیت‌هایی مثل تکمیل کد (Code Completion)، هایلایت (Highlighting)، ناوبری در کد (Navigation) و حتی بازآرایی کد (Refactoring) برای این زبان‌ها و فناوری‌ها در کنار PHP یک مزیت بزرگ محسوب می‌شود.

هر IDE مجموعه‌ای گسترده از قابلیت‌ها را دارد. برخی از این قابلیت‌ها بسیار کاربردی هستند و برخی دیگر شاید هیچ‌وقت استفاده نشوند. بهتر است ابتدا از IDEهای رایگان شروع کنید. شاید امکانات انها کاملا پاسخگوی نیاز شما باشد و به خرید لایسنس نیاز نداشته باشید.

مطمئن شوید قابلیت‌هایی که IDE ارائه می‌دهد، دقیقاً همان چیزهایی هستند که به آن‌ها نیاز دارید و بررسی کنید که این امکانات در IDE مورد علاقه شما به‌درستی کار می‌کنند. اگر یک IDE تقریباً مناسب بود اما یکی دو قابلیت کم داشت، می‌توانید از ابزارهای تخصصی (Specialist Tools) در کنار آن استفاده کنید.

قبل از استفاده از یک IDE در پروژه‌های مهم، حداقل یک هفته با آن کار کنید؛ عادت‌های کاری فعلی شما ممکن است آن‌قدر ریشه‌دار باشند که بدون آزمون و خطا احساس امنیت نکنید.

پیشنهادی: برنامه‌نویسی را از کجا شروع کنیم؟

نکات کاربردی در استفاده از PHP چیست؟

چند نکته و ترفند ساده می‌توانند چند خط کدنویسی شما را کاهش دهند. این نکات عبارتند از:

۱- استفاده از عملگر سه‌تایی (Ternary Operator)

عملگر سه‌تایی برای کدهای کوتاه، نمونه‌های اولیه (پروتوتایپ) و تمپلیت‌ها مناسب است، اما در عکس بالا، هدف این بوده که اگر طول رشته بیشتر از صفر بود، مقدار $host ایمن‌سازی شود؛ در حالی که به‌اشتباه برعکس عمل می‌کند.

کوتاه‌نویسی همیشه به معنای کد بهتر نیست. PHP زبانی توصیفی و خوانا است و بهتر خواهد بود کدها نیز شفاف و قابل فهم نوشته شوند. در اغلب موارد، دستور شرطی معمولی (If Statement) انتخاب بهتری است.

۲- ممکشد (Memcached)

احتمالا فقط زمانی به ممکشد (Memcached) نیاز دارید که برنامه شما روی چندین سرور اجرا شود. روش‌های ساده‌تر کش‌کردن (Caching) مانند سریال‌سازی داده‌ها (Serializing Data) و ذخیره آن‌ها در فایل‌های موقت می‌تواند فشار پردازش هر درخواست را کاهش دهد.

یکی از ساده‌ترین و پرکاربردترین روش‌ها برای ذخیره داده‌ها در حافظه، استفاده از ای‌پی‌سی (APC) و حافظه اشتراکی (Shared Memory) است. با این نوع کَش، لازم نیست برای هر درخواست منتظر دریافت داده از یک سرور راه دور باشید. البته مقداری تأخیر وجود دارد؛ در عکس فوق تا پنج دقیقه تاخیر دیده می‌شود، اما این مقدار قابل تنظیم است تا به مدیریت عملکرد در زمان واقعی (Real-Time Performance) مورد نیاز برنامه شما برسد.

سوالات متداول

منبع: netsolutions.com